De kosmos is alles dat er is,
of er ooit was,
of er ooit zal zijn.
Kom met me mee.
Een generatie geleden stond de astronoom Carl Sagan hier
en gaf de aftrap voor een groot avontuur voor honderden miljoenen mensen...
Het onderzoeken van het universum door middel van de wetenschap.
Het is tijd om opnieuw op reis te gaan.
We staan op het punt om een reis te beginnen
van het oneindig kleine tot het oneindige,
van het begin der tijd tot de verre toekomst.
We onderzoeken melkwegstelsels,
en zonnen, werelden...
de zwaartekracht van ruimtetijd bevaren,
wezens ontmoeten die in vuur en ijs leven,
de planeten van sterren die nooit sterven verkennen,
atomen zo zwaar als zonnen ontdekken,
en universa kleiner dan atomen.
Kosmos is ook een verhaal over ons.
Het is het verhaal over hoe een ronddolende groep jagers
een weg vond naar de sterren.
Een avontuur met vele helden...
Om deze reis te maken hebben we verbeeldingskracht nodig.
Maar fantasie is niet voldoende,
want de realiteit van de natuur is veel
wonderbaarlijker dan we ons kunnen inbeelden.
Dit avontuur is mogelijk gemaakt door vele generaties onderzoekers
die zich strikt aan een aantal eenvoudige regels houden:
test ideeën door experimenteren en observeren,
bouw verder op de ideeën die de test doorstaan,
verwerp de ideeën die falen,
volg het bewijs waar deze ook heen leidt
en neem niets zomaar aan.
Accepteer deze termen en de kosmos ligt aan je voeten.
Kom nu met mij mee...
Aflevering 1 "Standing Up In The Milky Way"
In dit Schip der Verbeelding, vrij van de ketenen van ruimte en tijd,
kunnen we overal heen.
Als je wilt zien waar we ons in de ruimte bevinden
hoef je enkel uit het raam te kijken.
In de dimensie van tijd ligt het verleden onder ons.
Zo zag de Aarde er 250 miljoen jaar geleden uit.
Als je de toekomst wilt zien, kijk dan naar boven.
En dit is hoe het er over 250 miljoen jaar uit zou kunnen zien.
Als we de reis aan gaan naar de verste uithoeken van de kosmos
is het belangrijk om ons kosmisch adres te kennen.
En dit is de eerste regel van dat adres:
de Aarde
We verlaten de Aarde, het enige thuis dat we ooit gekend hebben
om naar de verste uithoeken van de kosmos te reizen.
Onze dichtstbijzijnde buur; de Maan, heeft geen hemel,
geen oceaan, geen leven...
enkel de littekens van kosmische inslagen.
Onze ster voedt de wind en de golven en al het leven op het oppervlak van onze wereld.
De zon houdt alle werelden van ons zonnestelsel in haar
alles omvangende zwaartekracht, beginnend bij Mercurius...
... naar het door wolken bedekte Venus,
waar een op hol geslagen broeikaseffect de planeet in een soort hel veranderd heeft.
Mars...
een wereld met evenveel land als de Aarde zelf.
Een gordel asteroïden omcirkelen de zon
tussen de omloopbanen van Mars en Jupiter.
Met vier gigantische manen en tientallen kleinere
is Jupiter net een miniatuur zonnestelsel.
Het heeft meer massa dan alle andere planeten samen.
Jupiter's grote rode vlek...
een cycloon drie keer zo groot als de Aarde die al eeuwen voortraast.
Het kroonjuweel van ons zonnestelsel, Saturnus...
omringd door snelwegen van ontelbare cirkelende
en langzaam tuimelende sneeuwballen...
elke sneeuwbal is een kleine maan.
Uranus...
en Neptunus...
de buitenste planeten, onbekend in de oudheid en
pas ontdekt na de uitvinding van de telescoop.
Voorbij de buitenste planeet is een zwerm van tienduizenden bevroren werelden.
En Pluto is er één van.
Van al onze ruimtevaartuigen is er één die het verste van huis heeft gereisd:
Voyager 1.
Ze draagt een boodschap met zich mee voor een miljard jaar in de toekomst
iets over wie we waren,
hoe we ons voelden,
en wat voor muziek we maakten.
De diepere wateren van deze uitgestrekte kosmische oceaan
en hun ontelbare werelden liggen voor de boeg.
Vanaf hier lijkt de zon gewoon op een willekeurige ster.
Maar het oefent nog steeds zijn zwaartekracht uit
op een miljard bevroren kometen.
Overblijfsels van de formatie van het zonnestelsel
bijna vijf miljard jaar geleden.
We noemen het de Oortwolk.
Niemand heeft het ooit gezien en dat kunnen ze ook niet
want elk van deze kleine werelden is zo ver verwijderd
van zijn nabijgelegen buur als de Aarde van Saturnus.
Deze enorme wolk kometen omsluit het zonnestelsel,
wat de tweede regel is van ons kosmisch adres.
het Zonnestelsel
We kunnen pas sinds enkele decennia planeten van andere sterren vinden,
maar we weten inmiddels wel dat er planeten in overvloed zijn...
zelfs veel meer dan sterren.
Vrijwel allemaal zullen ze heel anders dan de Aarde zijn
en vijandelijk voor leven zoals wij dat kennen.
Maar wat weten we eigenlijk over leven?
We zijn slechts bekend met één enkele soort...
het leven op Aarde.
Zie je iets?
Gewoon lege ruimte, nietwaar?
Menselijke ogen zien slechts een fractie van het licht dat in de kosmos schijnt.
Maar de wetenschap geeft ons de mogelijkheid
om te zien wat onze ogen niet kunnen zien.
Infrarood is het soort licht dat je kunt zien door middel van infrarood-kijkers.
Bekijk de duisternis met infrarood sensoren...
Een solitaire planeet.
Een wereld zonder zon.
Ons melkwegstelsel heeft er miljarden, zwervend in de eeuwigdurende nacht.
Het zijn weeskinderen, verworpen door hun moederster
tijdens de chaotische geboorte van het sterrenstelsel waar ze vandaan komen.
Solitaire planeten hebben een vloeibare kern maar een bevroren oppervlak.
Het is mogelijk dat er oceanen van vloeibaar water bestaan
in het gebied tussen deze twee extremen.
Wie weet wat er allemaal in rond zou kunnen zwemmen?
Zo ziet de Melkweg eruit in infrarood.
Elk puntje, niet alleen de heldere, is een ster.
Hoeveel sterren?
Hoeveel werelden?
Hoeveel manieren om te leven?
Waar zijn wij te vinden?
het Melkwegstelsel
Zie je die buitenste arm daar?
Daar wonen wij...
Ongeveer 30.000 lichtjaar van het centrum.
Het Melkwegstelsel is de volgende regel van ons kosmisch adres.
We zijn nu honderdduizend lichtjaar van huis verwijderd.
Het zou licht, het snelste wat er bestaat,
100.000 jaar kosten om ons vanaf de Aarde te bereiken.
Dit is het spiraalvormige Andromedastelsel, het sterrenstelsel naast de deur.
We noemen onze twee gigantische sterrenstelsels
en een aantal kleinere de Lokale Groep.
de Lokale Groep
Vanaf dit punt kunnen we ons sterrenstelsel niet eens vinden.
Het is gewoon een van de duizenden anderen in de Virgosupercluster.
de Virgosupercluster
Op deze schaal zijn alle objecten die we zien,
zelfs de kleinste puntjes, sterrenstelsels.
Elk sterrenstelsel bevat miljarden zonnen en ontelbare werelden.
Desondanks omvat het Virgosupercluster slechts een klein deel van ons universum.
Dit is de kosmos op de grootste schaal die ons bekend is...
een netwerk van honderd miljard sterrenstelsels.
Het is de laatste regel van ons kosmisch adres...
het Waarneembaar heelal
voor nu.
Waarneembaar heelal?
Wat betekent dat eigenlijk?
Zelfs voor ons, in ons Schip der Verbeelding, is er
een limiet aan hoe ver we kunnen zien in ruimtetijd.
Dit is onze kosmische horizon.
Voorbij die horizon liggen delen van het heelal die gewoon te ver weg zijn.
Er is nog niet genoeg tijd geweest, in de 13,8 miljard jaar
dat het heelal bestaat, voor dat licht om ons te bereiken.
Vele van ons vermoeden dat dit alles...
alle werelden, sterren, sterrenstelsels en clusters in het waarneembare heelal...
slechts een enkele kleine bel is in een oneindige oceaan van andere universa...
... een multiversum.
Universum naast universum.
Oneindige werelden.
Voel je je nu een beetje klein?
Nou, binnen de context van het universum zijn we ook klein.
We zijn mogelijk maar een stel kleine mensjes die leven op een stofje,
drijvend in een duizelingwekkende onmetelijkheid.
Maar wij denken niet in 't klein.
Dit beeld van de kosmos is relatief nieuw.
Een kleine vier eeuwen geleden had onze wereld geen idee van de rest van de kosmos.
Er waren geen telescopen.
Het heelal was enkel wat je met het blote oog kon zien.
In 1599 dacht iedereen dat de zon, de planeten en de sterren
gewoon lichtjes in de lucht waren die om de Aarde heen draaiden,
en dat wij het middelpunt van het heelal waren,
een universum dat voor ons was gemaakt.
Er was slechts één man op de hele planeet die een veel grotere kosmos voor ogen had.
En hoe bracht hij Oudejaarsavond in het jaar 1600 door?
Nou, in de gevangenis natuurlijk.
Er komt een punt in ons leven
dat we ons voor het eerst realiseren dat we niet het middelpunt van het heelal zijn,
en dat we onderdeel uitmaken van iets dat veel groter is dan wij.
Dat hoort bij volwassen worden.
En zoals dat bij ons allemaal gebeurt, begon dit met
onze beschaving te gebeuren in de zestiende eeuw.
Stel je een wereld voor voordat er telescopen waren,
dat het heelal enkel was, wat je met het blote oog kon zien.
Het was vanzelfsprekend dat de Aarde stil stond en dat alles aan de hemel...
de zon, de maan, de sterren, de planeten, allemaal om ons heen draaiden...
en toen had een Poolse astronoom en priester
genaamd Copernicus een radicaal idee:
de Aarde was niet het middelpunt.
Het was gewoon een van de planeten en, net als de anderen, om de zon draaide.
Velen, zoals de Protestante reformator Maarten Luther,
zag dit als een schandelijke belediging van de Bijbel.
Ze waren geschokt.
Maar één man vond dat Copernicus nog niet ver genoeg was gegaan.
Zijn naam was Giordano Bruna en hij was een onverbeterlijke rebel.
Hij verlangde ernaar om buiten het kleine, verkrampte universum te stappen.
Zelfs toen hij nog een jonge Dominicaanse monnik was
stond hij bekend als een buitenbeentje.
Het was een tijd dat er geen vrijheid van gedachte was in Italië.
Maar Bruno hunkerde ernaar om alles te weten te komen over God's creatie.
Hij waagde het om de boeken die verboden waren door de kerk
te lezen en dat werd zijn ondergang.
In één van hen fluisterde een Romein, een man die al 1500 jaar dood was,
Lucretius - Over de natuur der dingen
hem toe over een heelal dat veel groter was,
even oneindig als Bruno's beeld van God.
Lucretius vroeg de lezer zich voor te stellen dat hij
op de rand van het heelal stond en een pijl weg schoot.
Als de pijl doorvliegt, dan is het logisch dat het
heelal verder reikt dan wat je dacht dat de rand was.
Maar als de pijl niet doorvliegt...
als het bijvoorbeeld een muur raakt...
dan moet die muur zich voorbij wat jij dacht
dat de rand van het heelal was bevinden.
Als je nu op die muur gaat staan en opnieuw een pijl wegschiet
zijn er maar twee dezelfde mogelijkheden...
of het vliegt voor eeuwig door de ruimte,
of het raakt een of andere grens waar je
kunt gaan staan en wederom een pijl afvuren.
Beide mogelijke uitkomsten tonen aan dat het heelal grenzeloos is.
De kosmos moet wel oneindig zijn.
Dit was volkomen logisch voor Bruno. De God waar hij in geloofde was oneindig.
Dus, redeneerde hij, kon de Schepping ook niets anders zijn dan oneindig?
Het was de laatste vaste baan die hij ooit nog had.
Toen hij dertig was, kreeg hij het visioen dat zijn lot bezegelde.
In een droom ontwaakte hij in een wereld opgesloten in een kom van sterren.
Zo zag men in zijn tijd de kosmos.
Hij ervaarde een moment van misselijkmakende angst,
alsof de bodem van alles om hem heen onder zijn voeten vandaan verdween.
Maar hij deed een beroep op zijn moed.
Met zelfvertrouwen spreidde ik mijn vleugels
en steeg ik op naar het oneindige...
en liet wat anderen met moeite in de verte konden aanschouwen achter mij.
Hier was geen boven, geen onder, geen rand, geen middelpunt.
Ik zag dat de zon gewoon een andere ster was,
en dat de sterren andere zonnen waren,
elk geëscorteerd door andere Aarden zoals de onze.
De openbaring van deze onmetelijkheid gaf mij hetzelfde gevoel als verliefd worden.
Bruno werd een evangelist die het evangelie van oneindigheid door Europa verspreidde.
Hij ging er vanuit dat andere aanbidders van God dit grotere
en glorieuze beeld van de Schepping zouden omarmen.
Hoe kon ik zo dwaas zijn?
Hij werd geëxcommuniceerd door de Katholieke Kerk in zijn thuisland,
door de Calvinisten in Zwitserland,
en de Lutheranen in Duitsland.
Bruno was dolblij toen hij werd gevraagd een lezing te geven in Oxfort, Engeland.
Eindelijk, dacht hij, een kans om zijn visie
te delen met een publiek van zijn gelijken.
Ik ben hier gekomen om een nieuw beeld van de kosmos met u te delen.
Copernicus had gelijk toen hij beweerde dat onze
wereld niet het middelpunt van ons heelal is.
De Aarde draait om de zon.
Het is een planeet, net als de anderen.
Maar Copernicus was slechts de dageraad.
Ik breng u de zonsopkomst.
De sterren zijn andere vurige zonnen, gemaakt van dezelfde stof als de Aarde,
en zij hebben hun eigen waterige aarden,
met planten en dieren die niet minder nobel zijn als die van onze eigen wereld.
- Ben je gek of gewoon onwetend?
Iedereen weet dat er maar één wereld is.
- Wat iedereen weet klopt niet!
Onze oneindige God heeft een grenzeloos universum
gecreëerd met een oneindig aantal werelden.
- Lezen ze Aristoteles niet waar jij vandaan komt? Of zelfs niet de Bijbel?
- Ik smeek u; verwerp de oudheid, traditie, geloof en gezag.
Laat ons opnieuw beginnen door te betwijfelen
dat alles wat we als waarheid accepteren bewezen is.
- Ketter! - Heiden!
- Jullie God is te klein!
Een wijzer man zou zijn lesje wel geleerd hebben.
Maar Bruno was zo'n man niet.
Hij kon zijn verheven beeld van de kosmos niet voor zichzelf houden,
ondanks dat de boete hiervoor in zijn wereld de meest gruwelijke,
wrede en ongebruikelijke straf was.
Giordano Bruno leefde in een tijd dat er niet
zoiets was als een scheiding tussen kerk en staat,
of het idee dat vrijheid van meningsuiting
een onaantastbaar recht was van elk individu.
Een idee uiten dat niet klopte met de traditionele opvattingen
kon ervoor zorgen dat je diep in de problemen kwam.
Roekeloos keerde Bruno terug naar Italië.
Wellicht had hij heimwee.
Maar toch moet hij geweten hebben dat zijn thuisland de meest
gevaarlijke plek in Europa was waar hij heen kon gaan.
De Katholieke Kerk onderhield een systeem van rechtbanken genaamd de Inquisitie,
en hun enige doel was het onderzoeken en martelen
van hen die ideeën uitte die afweken van die van hen.
Het duurde dan ook niet lang voordat Bruno
in klauwen van de politie terecht kwam.
Deze zwerver, die een oneindig heelal vereerde,
kwijnde gedurende 8 jaar in gevangenschap weg.
Ondanks meedogenloze ondervragingen
weigerde hij afstand te doen van zijn opvattingen.
Waarom was de kerk bereid zoveel moeite te steken in het martelen van Bruno?
Waar waren ze bang voor?
Als Bruno gelijk had, dan zouden de heilige boeken
en de autoriteit van de kerk in twijfel kunnen worden getrokken.
Uiteindelijk kwamen de kardinalen van de Inquisitie tot hun eindoordeel.
U bent schuldig bevonden van het in twijfel trekken van de
Heilige Drie-eenheid en de goddelijkheid van Jezus Christus.
Dat u gelooft dat God's toorn niet eeuwigdurend is
en dat iedereen gered zal worden.
Dat u beweert dat er andere werelden bestaan.
Alle boeken die u geschreven heeft zullen
verzameld en verbrand worden op het Sint-Pietersplein.
Eerwaarde Vader, deze acht jaar eenzame opsluiting
hebben mij veel tijd tot nadenken gegeven.
Dus... zult u uw opvattingen herroepen?
Mijn liefde en eerbied voor de Schepper hebben mij tot
een beeld van een oneindige Schepping geïnspireerd.
U zult aan de Gouverneur van Rome overgedragen worden
zodat u de gepaste straf krijgt voor hen die weigeren berouw tonen.
Misschien spreken jullie dit vonnis
met meer angst uit dan waarmee ik het onderga.
Tien jaar na Bruno's marteling
keek Galileo voor het eerst door een telescoop
en realiseerde zich dat Bruno gelijk had.
Het Melkwegstelsel bestond uit ontelbare sterren
die onzichtbaar waren voor het blote oog.
En sommige lichtjes aan de hemel waren eigenlijk andere werelden.
Bruno was geen wetenschapper.
Zijn beeld van de kosmos was een gelukstreffer,
want hij had geen bewijs om zijn beweringen te ondersteunen.
Zoals alle gelukstreffers, had hij er ook helemaal naast kunnen zitten.
Maar zodra zijn idee vleugels kreeg hadden anderen iets om naar op te kijken.
Al was het alleen maar om het te weerleggen.
Bruno kreeg een vluchtige blik van de onmetelijkheid van de ruimte.
Maar hij had geen flauw idee van de duizelingwekkende onmetelijkheid van tijd.
Hoe kunnen mensen, die zelden ouder dan een eeuw worden,
de hoop hebben om de uitgestrektheid van tijd
die de geschiedenis van de kosmos omvat te bevatten?
Het universum is 13,8 miljard jaar oud.
Om een beeld te krijgen van deze tijd persen we het in een enkel kalenderjaar.
De kosmische kalender begint op 1 januari met de geboorte van ons heelal.
Het omvat alles wat er gebeurd is van toen tot en met nu,
wat op deze kalender 31 december klokslag middernacht is.
Op deze schaal vertegenwoordigt elke maand ongeveer een miljard jaar.
Elke dag vertegenwoordigt bijna 40 miljoen jaar.
Laten we teruggaan zo ver als we kunnen, naar het allereerste moment van het heelal.
1 januari: de oerknal.
Verder terug dan dit kunnen we niet kijken...
tot nu toe.
Ons complete universum is ontstaan vanuit een
punt dat kleiner was dan een enkele atoom.
De ruimte zelf explodeerde in een kosmisch vuur
dat het uitdijen van het heelal startte
en de oorsprong is van het ontstaan van alle energie
en alle materie die we vandaag de dag kennen.
Ik weet dat het krankzinnig klinkt,
maar er is overtuigend bewijsmateriaal
die de theorie van de oerknal ondersteunt.
Dat behelst o.a. de hoeveelheid helium in de kosmos en
de radiogolven die overgebleven zijn van de explosie.
Terwijl het uitdijde koelde het heelal af en
gedurende 200 miljoen jaar was er duisternis.
Zwaartekracht trok brokken gas samen en verwarmde deze
totdat de eerste sterren op 10 januari ontvlamden.
Op 13 januari smolten deze sterren samen om de eerste kleine stelsels te vormen.
Deze sterrenstelsels gingen op in andere om nog grotere te vormen
inclusief ons eigen Melkwegstelsel, dat ongeveer 11 miljard jaar geleden ontstond,
op 15 maart van ons kosmische jaar.
Honderden miljarden zonnen.
Welke is van ons?
Die is nog niet geboren.
Hij zal rijzen uit de as van andere sterren.
Zie je die lichtjes flitsen als persfotografen?
Elke flits is een supernova, de gewelddadige dood van een gigantische ster.
Sterren sterven en worden geboren in plekken zoals deze...
een sterrenbabykamer.
Ze worden als regendruppels samengeperst uit gigantische wolken van gas en stof.
Ze worden zo heet dat in het binnenste de kernen van atomen samensmelten
om de zuurstof te maken dat we inademen, de koolstof in onze spieren,
het calcium in onze botten, het ijzer in ons bloed...
Het is allemaal bereid in de vurige harten van lang verdwenen sterren.
Jij, ik, iedereen...
we zijn gemaakt van sterrenstof.
Dit sterrenstof wordt gerecycled en verrijkt, steeds opnieuw,
door de elkaar opvolgende generaties sterren.
Hoe lang nog voordat onze zon geboren wordt?
Nog heel erg lang.
Die zal de komende 6 miljard jaar nog niet beginnen te schijnen.
De verjaardag van onze zon is op 31 augustus op de kosmische kalender...
... 4,5 miljard jaar geleden.
Net als de andere planeten in ons zonnestelsel,
werd onze Aarde gevormd door een schijf van gas
en stof draaiend in een baan rond onze pasgeboren zon.
Herhaaldelijke botsingen creëerden een groeiende bal van puin.
Zie je die asteroïde?
Nee, niet die.
Die daar.
Wij bestaan omdat de zwaartekracht van die ernaast
het een paar centimeter naar links duwde.
Hoeveel verschil maakt een paar centimeter op de schaal van het zonnestelsel?
Wacht maar, dan zie je het vanzelf.
De Aarde heeft er flink van langs gekregen tijdens haar eerste miljard jaar.
Stukken rondcirkelend puin botsten en smolten samen,
totdat ze uiteindelijk onze maan begonnen te vormen.
De maan is een aandenken aan dat gewelddadige tijdperk.
Als je op het oppervlak van die lang vervlogen Aarde zou hebben gestaan,
zou de maan er honderd maal helderder uitgezien hebben.
Hij was tien keer dichterbij in die tijd, opgesloten
in een veel intiemere omhelzing van zwaartekracht.
Toen de Aarde afkoelde begonnen zeeën zich te vormen.
In die tijd waren de getijden duizend keer hoger.
Gedurende dit tijdperk zorgden deze getijden
op Aarde dat de maan verder weg werd geduwd.
Het leven begon ongeveer hier, op 21 september,
3,5 miljard jaar geleden op onze kleine wereld.
We weten nog steeds niet hoe het leven ontstaan is.
Het is net zo goed mogelijk dat het van een
ander deel van het Melkwegstelsel afkomstig is.
De oorsprong van het leven is een van de grootste
onopgeloste mysteries van de wetenschap.
Dat is het leven dat kookt, de biochemische recepten voor
haar ongelooflijk complexe activiteiten ontwikkelend.
Rond 9 november was het leven ademend, bewegend,
etend en reageerde het op haar omgeving.
We zijn deze baanbrekende microben veel verschuldigd.
Oh, ja... en nog iets.
Ze vonden ook seks uit.
17 December was een bijzondere dag.
Het leven in de zee kwam goed op gang,
een ware explosie van diversiteit van grotere planten en dieren.
Tiktaalik was een van de eerste dieren die zich op het land durfde te wagen.
Het moet zich wel gevoeld hebben alsof het een andere planeet bezocht.
Bossen, dinosauriërs, vogels, insecten;
allemaal geëvolueerd in de laatste week van december.
De eerste bloem...
... kwam tot bloei op 28 december.
Deze oeroude bossen groeiden, stierven en zonken onder
het oppervlak, waar hun resten veranderden in kool.
300 Miljoen jaar later verbranden wij veel van deze kool
om onze beschaving te voeden en in gevaar te brengen.
Herinner je die asteroïde nog aan het begin van de vorming van ons zonnestelsel?
Die ene die dat kleine duwtje naar links kreeg?
Nou, hier komt 'ie.
Het is 06:24 uur op 30 december op onze kosmische kalender.
Gedurende meer dan honderd miljoen jaar waren
de dinosauriërs de heersers op de Aarde,
terwijl onze voorouders, kleine zoogdieren, onder de voet gelopen werden.
De asteroïde veranderde dat allemaal.
Stel dat het dat duwtje helemaal niet had gehad.
Het zou de Aarde helemaal niet geraakt hebben,
en zou het goed mogelijk kunnen zijn dat de dinosauriërs
hier nog steeds zouden zijn, maar wij niet.
Dat is een goed voorbeeld van uitzonderlijke
eventualiteit, de invloed van kans op het bestaan.
Het heelal is inmiddels 13,5 miljard jaar oud.
Nog steeds geen spoor van ons.
In deze uitgestrekte oceaan van tijd die deze kalender vertegenwoordigd,
zijn wij mensen ontstaan in het laatste uur van de laatste dag van het kosmische jaar.
23:59 uur en 46 seconden.
Heel de geschreven geschiedenis omvat slechts de laatste 14 seconden,
en elk persoon waar je ooit van hebt gehoord leefde hier ergens.
Al die koningen en veldslagen, migraties en uitvindingen,
oorlogen en liefdes, alles in de geschiedenisboeken gebeurde hier,
in de laatste seconden van de kosmische kalender.
Maar als we zo'n kortstondig moment van kosmische tijd willen onderzoeken...
... moeten we de schaal veranderen.
We zijn nieuwelingen in de kosmos.
Ons eigen verhaal begint in de laatste nacht van het kosmische jaar.
Het is 21:45 op Oudejaarsavond.
3,5 Miljoen jaar geleden lieten onze voorouders,
die van jou en mij, deze sporen achter.
We stonden op, en onze wegen scheidde zich van hen.
Toen we eenmaal op twee benen stonden,
waren onze ogen niet langer op de grond gefixeerd.
Nu waren we vrij om naar boven te kijken en ons te verwonderen.
Gedurende het grootste deel van het menselijk bestaan,
zeg... de laatste 40.000 generaties,
zwierven we rond,
leefden we in kleine groepen van jagers en verzamelaars,
maakten we gereedschap, bedwongen we vuur,
gaven we dingen namen,
allemaal in het laatste uur van de kosmische kalender.
Om te zien wat er vervolgens gebeurde moeten we weer van schaal veranderen
om te zien wat er gebeurde in de laatste minuut
van de laatste nacht van het kosmische jaar.
23:59 uur.
We zijn zo jong dat op de tijdschaal van het heelal
dat we nog niet eens begonnen zijn met het maken van onze eerste tekeningen
tot in de laatste 60 seconden van het kosmische jaar,
een kleine 30.000 jaar geleden.
Toen vonden we de astronomie uit.
In werkelijkheid stammen we allemaal af van astronomen.
Ons overleven hing af van de kennis om de sterren te lezen,
om de komst van de winter te voorspellen en de migratie van de wilde kuddes.
En toen, ongeveer 10.000 jaar geleden, begon er
een revolutie in de manier waarop we leefden.
Onze voorouders leerden hoe ze hun omgeving konden beïnvloeden,
wilde planten en dieren konden temmen,
het land konden bewerken en zichzelf vestigen.
Dit veranderde alles.
Voor het eerst in onze geschiedenis hadden we meer spullen dan we konden dragen.
We hadden een manier nodig om het bij te houden.
Om 14 seconden voor middernacht, ongeveer
6.000 jaar geleden, ontwikkelden we het schrift.
Het duurde niet lang voordat we meer bijhielden dan alleen hoeveelheden graan.
Het schrift stond ons toe om onze gedachten vast
te leggen en verder door tijd en ruimte te sturen.
Kleine markeringen op een kleitablet werd een
manier voor ons om sterfelijkheid te overwinnen.
Het deed de wereld op zijn grondvesten schudden.
Moses werd zeven seconden geleden geboren.
Boeddha: zes seconden geleden.
Jezus: vijf seconden geleden.
Mohammed: drie seconden geleden.
Het was nog geen twee seconden geleden dat,
goed of slecht, de twee helften van de Aarde elkaar ontdekten.
En het was pas in de allerlaatste seconde van de kosmische kalender
dat we de wetenschap begonnen te gebruiken om de
geheimen en wetten van de natuur begonnen te onthullen.
De wetenschappelijk is zo krachtig dat in slechts vier eeuwen,
het ons van Galileo's eerste blik door een telescoop
naar onze voetstappen op de maan heeft gebracht.
Het heeft het ons mogelijk gemaakt om ruimte en tijd te overzien
en te ontdekken waar en wanneer we zijn in de kosmos.
We zijn een manier voor de kosmos om zichzelf te leren kennen.
Carl Sagan begeleidde een generatie geleden de eerste reis van Cosmos.
Hij was de meest succesvolle ambassadeur van de wetenschap van de 20e eeuw,
maar in de eerste plaats was hij een wetenschapper.
Carl heeft een enorme bijdrage geleverd aan onze kennis over de planeten.
Hij ontdekte het bestaan van methaan-meren
op Saturnus' reusachtige maan Titan.
Hij toonde aan dat de atmosfeer van de vroege Aarde
veel broeikasgassen bevat moest hebben.
Hij was de eerste die begreep dat seizoenswisselingen
op Mars te wijten waren aan door wind verplaatst stof.
Carl was een pionier in de zoektocht naar buitenaards leven en intelligentie.
Hij had een belangrijke rol in elke grote ruimtemissie
bedoeld om het zonnestelsel te onderzoeken
gedurende de eerste 40 jaar van het ruimtetijdperk.
Maar dat is niet het enige wat hij deed.
Dit is de persoonlijke agenda van Carl Sagan van het jaar 1975.
Wie was ik in die tijd?
Ik was gewoon een 17-jarige knul uit de Bronx
die ervan droomde om een wetenschapper te worden.
Op een of andere manier nam 's werelds meest beroemde astronoom de moeite
om mij uit te nodigen in Ithica, in de staat New York,
om een zaterdag met hem door te brengen.
Ik herinner mij die sneeuwachtige dag als de dag van gisteren.
Hij haalde mij bij de bushalte op en liet mij zijn
laboratorium op de Cornell-universiteit zien.
Carl haalde vanachter zijn bureau dit boek vandaan en signeerde het voor mij.
"Voor Neil, een toekomstig astronoom, Carl."
Aan het einde van de dag bracht hij mij terug naar de bushalte.
Het sneeuwde toen veel harder.
Hij schreef zijn telefoonnummer op... het telefoonnummer van zijn huis...
op een velletje papier en zei: 'Als de bus er niet doorheen komt,
bel me dan en kun je de nacht doorbrengen bij mij thuis met mijn gezin.'
Ik wist al zeker dat ik een wetenschapper wilde worden,
maar die middag leerde ik van Carl wat voor een persoon ik wilde worden.
Hij probeerde mij en ontelbare anderen te inspireren om
de wetenschap te bestuderen, te leren en te beoefenen.
Wetenschap is een coöperatieve onderneming die verspreid is over generaties.
Het geeft het stokje over van leraar naar leerling naar leraar,
een gemeenschap van geesten die teruggaat tot
de oudheid en voorwaarts richting de sterren.
Kom nu met mij mee.
Onze reis is nog maar net begonnen...